Zorgen en verontwaardiging over komst European Sperm Bank naar Nederland

27/12/2021 -
Categorie: Donorconceptie

In 2021 opende de Deense European Sperm Bank (ESB) een vestiging in Amsterdam. Bij deze spermabank kunnen Nederlandse mannen hun sperma inleveren. Mensen met een kinderwens kunnen dit sperma gebruiken om zwanger te worden. De ESB verkoopt sperma wereldwijd aan meer dan 60 landen. Het wettelijk vastgestelde maximumaantal donorkinderen per donor varieert per land; soms is er helemaal geen limiet gesteld. Daardoor bestaat het risico dat er per spermadonor wereldwijd honderden kinderen verwekt worden.  

Om een verhoogde kans op relaties tussen bloedverwanten tegen te gaan, is in 1992 bepaald dat met het zaad van één donor maximaal 25 kinderen mogen worden verwekt. In 2018 is de norm vastgesteld op maximaal 12 behandelde vrouwen per donor, zodat binnen een gezin dezelfde donor gebruikt kan worden voor een volgend kind. 

Gelet op het gemiddeld aantal kinderen per gezin zal het aantal donorkinderen per donor in de praktijk ongeveer uitkomen op 25. Als zaad door ESB naar verschillende landen gestuurd wordt, loopt het aantal kinderen van een donor fors op, naar tientallen tot honderden halfbroers en -zussen. Een situatie die we voor de betrokken donorkinderen juist willen voorkomen.  

Podcast Het Onderzoeksbureau 

De NPO Radio1-podcast ‘Het Onderzoeksbureau’ wijdde op 24 december een aflevering aan de zorgen rond de komst van European Sperm Bank naar Nederland en over het risico dat er per spermadonor wereldwijd honderden kinderen verwekt worden. Fiom, Stichting Donorkind en de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) pleiten in de podcast voor wereldwijde afspraken en een interlandelijk registratiesysteem. 
Het Onderzoeksbureau | NPO Radio 1 

Wet Donorgegevens 

In de Wet donorgegevens Kunstmatige bevruchting (2004) worden regels en voorwaarden gesteld voor Nederlandse klinieken, om zaken voor alle betrokkenen zo goed mogelijk te laten verlopen. Het recht van donorkinderen op afstammingsinformatie is daarbij een belangrijk uitgangspunt. In juni vorig jaar is een voorstel voor wijziging van de Wet ingediend bij de Tweede Kamer, om een aantal belangrijke verbeteringen door te voeren. Daarin is onder andere een regeling voor centrale monitoring van het maximumaantal verwekkingen per donor opgenomen. 

Kamervragen 

Op 27 november 2021 verscheen het artikel ‘De Deense zaad-invasie: hoe Deense klinieken profiteren van een ongereguleerde markt’ op het platform voor onderzoeksjournalistiek Follow the Money. Als in een Nederlandse kliniek gebruik gemaakt wordt van een donor van een buitenlandse spermabank, moet de kliniek de donorgegevens aanleveren aan de Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting. Toch kan het lastig zijn om in de toekomst contact te leggen met een donor in het buitenland. Als adresgegevens van de donor niet meer kloppen, kan het moeilijk zijn om hem te vinden. Er is ook geen procedure als de donor zich bedenkt en besluit zich toch niet bekend te willen maken, zoals die er wel is voor Nederlandse donoren. 

Naar aanleiding van dit artikel zijn Kamervragen gesteld, onder andere over de vestiging van de European Sperm Bank in Nederland. Minister de Jonge antwoordde hierop dat hij niet kan voorkomen dat via de ESB ook in andere landen gebruik gemaakt wordt van een spermadonor. Wensouders die kiezen voor een buitenlandse donor, dienen zich de gevolgen daarvan, zoals het mogelijk grote aantal nakomelingen, te realiseren.  

Spermabanken in Nederland moeten een vergunning aanvragen. Nadat ze deze hebben gekregen, controleert de Inspectie om de zoveel tijd of ze zich aan de regels houden, aldus de minister. 

Fiom reactie 

Fiom vindt het een slechte zaak dat via buitenlandse spermabanken het aantal nakomelingen van een spermadonor schrikbarend hoog kan oplopen. De gemaakte afspraken in Nederland worden hiermee omzeild. We vragen ons af de vestiging van deze commerciële Deense spermabank in Nederland wel toegestaan is. Als er nog geen toestemming is verleend, dan is het onterecht dat de donorwerving al van start is gegaan. 

Tegelijkertijd is de vraag hoe de voorlichting aan donoren bij ESB vorm krijgt en of zij de consequenties van hun donatie overzien. De link tussen het doneren nu en straks wellicht meerdere kinderen ontmoeten moet actief besproken worden zodat de donor goed weet wat eventuele gevolgen zijn voor de toekomst. Net als het belang van openheid over het doneren naar de (toekomstige) partner en eventuele wettelijke kinderen.  

Ook is het van groot belang dat wensouders die gebruik willen maken van een buitenlandse donor goede voorlichting ontvangen. Het is belangrijk dat zij beseffen dat hun kind mogelijk geen informatie over de identiteit van de donor kan ontvangen en dat hij of zij geconfronteerd wordt met een groot aantal halfbroers en -zussen verspreid over de gehele wereld. 

Fiom is voorstander van internationale afspraken en een interlandelijk donorregister, waarin wordt bijgehouden waar en hoe vaak spermadonoren hebben gedoneerd. We benadrukken het belang van Europese / internationale regelgeving voor limitering van het aantal nakomelingen van donoren die internationaal ingezet worden. In de podcast zegt de ESB voorstander te zijn van een Europees donorregister. 

In het belang van de betreffende donorkinderen is het nodig om te bekijken waar de overheid onwenselijke praktijken kan verbieden. Voor anonieme sperma- en eiceldonatie is nu geen bemiddelingsverbod opgenomen in de wet. Daardoor zijn in Nederland georganiseerde voorlichtingsbijeenkomsten voor anonieme sperma- en eiceldonaties in het buitenland, nog steeds niet strafbaar. Een stap in de goede richting zou zijn om actieve werving in Nederland, voor vruchtbaarheidsbehandelingen in het buitenland die in strijd zijn met de Nederlandse wet, te verbieden. 

Meer lezen 

Vertraging wetswijziging Wdkb zet donorkinderen in de wacht | Fiom 

De Deense zaad-invasie: hoe Deense klinieken profiteren van een ongereguleerde markt - Follow the Money - Platform voor onderzoeksjournalistiek (ftm.nl) 

Antwoorden Kamervragen over het artikel De Deense zaad-invasie hoe Deense klinieken profiteren van een ongereguleerde markt | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 

Behandeling in Nederland met sperma van een buitenlandse spermabank | LIDC (donorconceptie.nl)