Terugblik op een inspirerende conferentie Recht op Roots

27/11/2014 -

20 november 2014: de dag waarop het Kinderrechtenverdrag 25 jaar bestaat én de dag waarop de Fiom conferentie ‘Recht op Roots’ plaatsvindt in de Nieuwe Liefde in Amsterdam.

Een gemêleerd gezelschap is aanwezig. Zo’n 120 professionals werkzaam bij de Raad voor de Kinderbescherming, fertiliteitklinieken, archiefbeheer, hulpverlening, adoptieorganisaties, ministeries en wetenschap. Daaronder ook persoonlijk betrokkenen als donorkinderen, geadopteerden en donoren. De gemeenschappelijke noemer vandaag is de belangstelling voor het thema afstammingsvragen.

Opening

Dagvoorzitter Jelte Sondij opent de conferentie en geeft zijn persoonlijke betrokkenheid met het thema aan. Hij is zelf donorkind en heeft via het programma Spoorloos zijn donor gevonden. Jelte vraagt een aantal aanwezigen naar de reden van hun komst en naar hun verwachtingen. In de zaal zit o.a. de heer Aleid Wolfsen, voorzitter van de staatscommissie Herijking Ouderschap. Op verzoek licht hij kort de taak van de staatscommissie toe. Hij hoopt vandaag input te verzamelen. De heer Wolfsen laat zich niet verleiden om vast een tipje van de sluier te lichten; de staatscommissie brengt in 2016 een gedegen rapport uit.

Jelte Sondij - Opening conferentie

Rineke van Kessel, directeur/bestuurder van Fiom heet de aanwezigen vervolgens van harte welkom. Het afstaan van een kind ter adoptie, kinderen in pleegzorg, alleenstaand ouderschap of een zwangerschap door een buitenechtelijke relatie kunnen ertoe leiden dat bloedverwanten elkaar niet kennen of uit het oog verliezen. Met het groeiend aantal zwangerschappen via eicel-, zaadcel- of embryodonatie, al dan niet met behulp van draagmoeders, nemen de afstammingsvragen toe van mensen die op deze manier zijn verwekt. Het recht op afstammingsinformatie is een belangrijk uitgangspunt in het Fiom-werk en actueler dan ooit. Recentelijk zijn verschillende Fiom-thema’s prominent in het nieuws geweest: vondelingen, donorkinderen en de Fiom KID-DNA databank. Hieruit blijkt dat in de samenleving de aandacht voor afstammingsvragen volop leeft. Dit thema wordt op de conferentie vanuit verschillende invalshoeken belicht.

Suus van den Akker maakt gedurende de conferentie cartoons die aan het einde van de dag gepresenteerd worden als ‘Spur of the moment’. Hiervoor zijn geluiden nodig, die verzameld worden in de zaal door compagnon Perquisite. Als hij vraagt of iemand voor babygehuil kan zorgen en een van de aanwezigen dit geluid spontaan produceert, zorgt dit voor de nodige hilariteit.

Terug naar het thema van de dag. Kinderombudsman Marc Dullaert onderstreept in een videoboodschap dat de dag voor deze conferentie niet beter gekozen had kunnen worden. Het is de dag van de Rechten van het Kind en de viering van het 25-jarig bestaan van het IVRK. Het recht op afstamming is belangrijk, niet alleen juridisch maar ook in biologisch opzicht. Hij is blij dat de aanwezigen dit belangrijke kinderrecht vandaag hoog op de agenda zetten.

Het recht op afstamming vanuit kinderrechtenperspectief

De eerste spreker, Laura Bosch van de organisatie Defence for Children, belicht het recht op afstammingsinformatie vanuit kinderrechtenperspectief. Na de uitleg van juridische definities en een historisch overzicht volgt een analyse aan de hand van baby Eva. Daarna doet Laura een voorzet voor nieuwe spelregels c.q. oplossingen. Eén ervan is het handhaven van een internationaal verbod op anoniem donorschap. Een boete bij overschrijding van dit verbod is daarbij een mogelijke optie.

Laura Bosch - Afstamming vanuit kinderrechtenperspectief

Na de presentatie is er ruimte voor vragen en reacties. De term ‘je eigen ouders’ leidt bij een aanwezige tot verwarring: wie zijn dat? Het idee van een boete roept reacties op: dit gaat toch veel te ver. Hoe kun je sancties opleggen aan iemand die zwanger wordt van een onbekende? Moet de overheid zich dan bemoeien met wat in je slaapkamer gebeurt? Laura licht toe dat het hierbij met name gaat om wat er gebeurt in klinieken. Van een strafbaarstelling die geldt voor klinieken gaat ook een signaalfunctie uit. Het gaat om een herijking van de afspraken die je met elkaar als samenleving maakt.

Uit de zaal wordt opgemerkt dat het nooit empirisch bewezen is dat donorkinderen slechter af zijn als ze niet weten wie de donor is. Laura maakt duidelijk dat het er niet om gaat of mensen die geen informatie hebben over hun afstamming gelukkig kunnen zijn of niet. Eenieder heeft het recht om achter de gegevens te komen en daartoe moet men de mogelijkheid hebben. Of men hier gebruik van maakt is aan henzelf en zal per persoon verschillen.

Illegaal geadopteerd uit Brazilië

Daarna is het woord aan Patrick Noordoven. Hij kwam erachter dat hij illegaal geadopteerd is uit Brazilië en vertelt over zoeken naar je afkomst als er geen gegevens zijn. Er is destijds geen beginseltoestemming voor zijn adoptie gegeven. Daarbij was sprake van verduistering van staat, het onzeker maken van iemands afstamming. Uiteindelijk heeft hij na vele omwegen zijn zus gevonden. De Telegraaf plaatste op 1 november een groot artikel over zijn verhaal. Patrick heeft de NGO Brazil Baby Affair opgericht en licht de missie en visie toe.

Patrick Noordoven - Illegaal geadopteerd uit Brazilië

Het is een indrukwekkend verhaal. Uit de zaal wordt opgemerkt dat dit niet gaat over adoptie, maar over kinderhandel. Patrick beaamt dit en geeft aan dat hij met de term ‘illegale adoptie’ sneller duidelijk kan maken wat er met hem is gebeurd.

Onderzoek naar afstammingsvragen

Hans van Hooff van Fiom geeft daarna informatie over een verkennend Fiom onderzoek onder cliënten die een zoekactie bij Fiom starten. De zoekacties zijn al dan niet adoptiegerelateerd. Duidelijk is dat de betekenis van de zoekactie voor deze mensen groot is. Vaak speelt men al jaren met de gedachte voordat men tot actie overgaat. De verwachtingen zijn hoog. De meerderheid verwacht dat de zoekactie iets zal veranderen: meer rust en duidelijkheid, bevestiging en erkenning.

Hans presenteert de gegevens die zijn verzameld aan het begin van de zoekacties. Bij de afronding van de zoekacties wordt er opnieuw een vragenlijst ingevuld en wordt bekeken hoe de verwachtingen zich verhouden tot de uitkomsten. Vanuit de zaal wordt gevraagd of ook meegenomen wordt op welke leeftijd men hoorde dat men geadopteerd of een donorkind is. Dit is (nog) niet het geval.

Hans van Hooff - Onderzoek naar afstammingsvragen

In de korte pauze die volgt gaat men geanimeerd met elkaar in gesprek.

Recht op Roots pauze

De menselijke maat in de maakbare maatschappij

Na de pauze gaat Hilbrand Westra met zijn presentatie in op ‘De menselijke maat in de maakbare maatschappij’. Hij benadert het thema op geheel eigen wijze: Het gebouw waar we vandaag zijn heet De Nieuwe Liefde. Over de liefde is het echter nog niet gegaan. Het gaat niet alleen om het hoofd, om cijfers, om wetgeving. Het gaat vooral ook om het hart. Niet het brein, maar het hart is op zoek. In een programma als Verborgen Verleden gaan BN-ers wat nonchalant op zoek naar hun familiegeschiedenis. Aan het einde van het programma blijken ze toch erg geraakt door alle informatie over hun familie. Ook al zijn zaken niet wetenschappelijk bewezen, de mens is meer dan wetenschap.

Hilbrand Westra - Menselijke maat in de maakbare maatschappij

Hilbrands presentatie is rijkelijk voorzien van beeldmateriaal, waaronder twee filmpjes van de Koreaanse kunstschaatster Yuna Kim. Dit biedt een moment van rust om de informatie van Hilbrand te laten bezinken.

Panelgesprek Recht op roots: bijzaak of noodzaak?

Op het programma staat vervolgens een panelgesprek met de titel ‘Recht op Roots: bijzaak of noodzaak?’ Jelte nodigt de 5 panelleden uit om plaats te nemen aan tafel.

Jolanda vertelt hoe ze kwam tot haar besluit om te kiezen voor een anonieme donor. 

Els is als kind te vondeling gelegd. Zij kan niet zoeken naar haar ouders en moet de antwoorden in zichzelf vinden. Ze vindt het idee van een vondelingenluik niet goed omdat je een kind daarmee de informatie over zijn afstamming ontneemt.

Ties is voorzitter van Stichting Donorkind en zelf ook donor. De donorkinderen van vóór 2004 weten niet wie hun donor is. Hij vindt dat de overheid hier een verantwoordelijkheid heeft en dat donoren en donorkinderen zich kosteloos in de Fiom KID-DNA databank moeten kunnen inschrijven. Wat hij veranderd wil zien is de termijn van medische aansprakelijkheid van klinieken. Nu zijn fouten in medisch handelen na 12,5 jaar verjaard. Fouten in dossiers blijken echter vaak pas als het kind 16 jaar is.

Pamela is geadopteerd in Nederland. Ze was erg bezig met vragen over haar biologische moeder maar durfde niet te zoeken uit angst om afgewezen te worden. Via Fiom was haar moeder echter wel op zoek naar haar. Er volgde een ontmoeting en er is nu goed contact. Het heeft haar innerlijke rust gegeven. Haar broer ging ook zoeken, maar zijn biologische moeder wilde geen contact. Hij is er kapot van. Als je gaat zoeken stel je je heel kwetsbaar op.

Panelgesprek Recht op Roots?

René Hoksbergen is emeritus hoogleraar adoptie en legt uit waarom het belangrijk is voor mensen om toegang te hebben tot afstammingsgegevens. Veel wensouders gaan naar het buitenland voor behandeling met anonieme donoren, dit wordt oogluikend toegestaan. Hij hoopt dat de staatscommissie de tegenstrijdige belangen van wensouders en kinderen onderkent en dat zij vooral de rechten van de kinderen centraal stelt.

Vanuit de zaal wordt opgemerkt dat de voorlichting aan wensouders erg belangrijk is. Ook over de consequenties voor het kind bij gebruik van een anonieme donor. Stichting Donorkind heeft hierover contact met stichting Wensouders en ook Fiom biedt voorlichting aan wensouders.

De ervaring van een kinderwenscoach in de zaal is dat mensen met een kinderwens die zij spreekt juist erg stilstaan bij hoe hun kind moet leven met de keuzes die ze maken.

Laura Witjens is hoofd van de National Gamete Donation Trust en vertelt over het succes van het donorprogramma in Engeland. Ondanks opheffing van anonimiteit is er een toename van het aantal donoren.

Jolanda vindt zichzelf een goede moeder en geeft haar zoon het allerbeste. Pamela verduidelijkt dat afstammingsvragen niets te maken hebben met of je opgroeit in een liefdevol gezin. Een liefdevolle opvoeding betekent niet dat je als kind niet op zoek wilt gaan. Dit zijn totaal verschillende dingen. Als kind heb je het recht om te weten waar je vandaan komt.

Tijdens het lunchbuffet gaan de aanwezigen in gesprek met elkaar en met een aantal schrijvers van boeken die te maken hebben met afstamming. Aansluitend gaan we uiteen in 5 deelsessies.

Boekentafel - Recht op Roots

Uitreiking ISS bundel

Na de deelsessies wordt in de grote zaal de ISS jubileumbundel gepresenteerd, ter gelegenheid van het 90 jarig bestaan van International Social Service. De afdeling ISS Nederland maakt deel uit van Fiom.

Aleid Wolfsen - uitreiking ISS bundel

De bundel bevat informatie en ervaringsverhalen. Aleid Wolfsen, voorzitter van de Staatscommissie Herijking Ouderschap, neemt de eerste bundel in ontvangst. Hij geeft aan getroffen te zijn door de openheid op deze dag. Hij heeft veel informatie gekregen en met mensen gesproken over de betekenis van afstammingsvragen en dankt allen daarvoor.

Afronding van de dag

Jelte gaat naar een afronding van de dag en vraagt naar wat mensen meenemen. Genoemd wordt met name het besef dat afstammingsinformatie toegankelijk moet zijn zodat men zelf kan kiezen of men op zoek gaat. Een fertiliteitsarts geeft aan dat ze bij de intake van donoren zich veel meer zal realiseren dat de donor later te maken kan krijgen met zijn kinderen. 

Suus en Perquisite sluiten af met een impressie van de dag in cartoons: ‘Spur of the moment’.

Wat nog volgt is een geanimeerde netwerkborrel in de foyer waarbij meerdere visitekaartjes worden uitgewisseld.

Borrel Recht op Roots

Verslag door Sandra van Loon.

Verder lezen

Recht op Roots