Stand van zaken rechtszaken aangespannen door donorkinderen

Foto van rechtbank hamer ter illustratie bij nieuws over rechtszaken aangespannen door donorkinderen
06/02/2019 -

In een van de drie lopende rechtszaken die zijn aangespannen door donorkinderen volgt op korte termijn een uitspraak. Alle rechtszaken draaien om het recht op afstammingsinformatie van donorkinderen. In de zaak tegen voormalig arts Karbaat beslist de rechter op 13 februari 2019 of een DNA-monster mag worden gebruikt om verwantschap met 22 donorkinderen vast te stellen. Onderliggende vraag hierbij is of donorkinderen dezelfde rechten hebben als alle andere kinderen. De twee andere rechtszaken gaan over de vraag of donorkinderen recht hebben op persoonsgegevens van een donor die zich oorspronkelijk inschreef als bekende donor, maar jaren later overstapte naar anoniem donorschap.

Rechtszaak tegen de arts Karbaat

In 2017 hebben 22 donorkinderen en hun ouders een rechtszaak aangespannen tegen de arts Jan Karbaat, voormalig directeur van Medisch Centrum Bijdorp. Dit vanwege ernstige vermoedens dat hij zijn eigen sperma gebruikte voor kunstmatige inseminatie. De donorkinderen willen duidelijkheid krijgen of zij al dan niet van Karbaat afstammen. Die wens blijft staan, ook na het overlijden van Karbaat in april 2017.  De inzet was om zijn DNA-profiel veilig te stellen voor het doen van verwantschapstesten. De groep eisers wordt bijgestaan door advocaat Tim Bueters, Defence for Children en Stichting Donorkind.

Na het overlijden van Karbaat heeft advocaat Bueters de voorzieningenrechter met spoed om toestemming gevraagd om gebruiksartikelen met mogelijk DNA van Karbaat veilig te stellen. Dit verzoek werd toegewezen. De rechter oordeelde dat de door eisers overlegde stukken een begin van bewijs leveren voor de stelling dat Karbaat zelf als donor is opgetreden. De deurwaarder heeft vervolgens 27 voorwerpen in beslag genomen in de woning van de overleden arts. Hiervan is een DNA-monster afgenomen dat verzegeld bij een notaris wordt bewaard. Een bodemprocedure moet uitsluitsel geven of het DNA-monster mag worden gebruikt om verwantschap met de 22 donorkinderen vast te stellen. 

De rechter stelde op 2 juni 2017 dat door de rechtbank verder moet worden onderzocht of het DNA van Karbaat gebruikt mag worden voor verwantschapstesten. Op 20 november 2018 vond een zitting plaats waarbij rechters aan de partijen aanvullende vragen stelden. Op 13 februari 2019 doet de rechter uitspraak.

Een aantal van de donorkinderen staat ingeschreven in de KID-DNA Databank van Fiom. Een wettig kind van Karbaat stelde aan deze Databank al eerder DNA beschikbaar, in het geval Karbaat zou komen te overlijden. In mei 2017 werden 19 donorkinderen gematcht met dit wettige kind van de heer Karbaat. Inmiddels is deze groep binnen de Fiom KID-DNA Databank uitgegroeid tot zo'n 40 personen. De uitspraak van de rechter blijft van belang omdat niet alle donorkinderen die de rechtszaak aanspanden zijn ingeschreven in de Fiom KID-DNA Databank. Ook blijft de principiële vraag staan of donorkinderen hetzelfde recht op afstammingsinformatie hebben als anderen. 

Rechtszaken vanwege switch van B- naar A-donor

Eind 2018 hebben vijf donorkinderen rechtszaken aangespannen tegen het ziekenhuis Rijnstate, Medisch Centrum Kinderwens en de Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting om de identiteit van hun twee spermadonoren te achterhalen. De donoren waren ten tijde van de donatie B(bekende) donor, maar switchten bij de invoering van de Wet DKB in 2004 naar A(anoniem) donorschap. Ondanks de afspraken die waren gemaakt met de ouders. In Rijnstate hebben in totaal vijf B-donoren deze switch gemaakt.

Vóór 1 juni 2004 gebeurde spermadonatie veelal anoniem. Bij enkele spermabanken kon vanaf 1989 gekozen worden tussen een anonieme donor (A-loket) of een bekende (identificeerbare) donor (B-loket). Donoren die via het B-loket doneerden, gaven aan dat hun persoonsgegevens later verstrekt mochten worden aan hun donorkinderen. Wensouders konden vooraf aangeven of zij van een anonieme of van een bekende donor gebruik wilden maken. Sommige ouders kozen bewust voor een B-donor, zodat hun kind later meer over de donor te weten zou kunnen komen.

De donorkinderen eisen dat de persoonsgegevens van de donor alsnog aan hen verstrekt worden. Donorkind Maria startte de procedure tegen Rijnstate en wordt bijgestaan door advocaat Martin de Witte. Vier kinderen van een andere donor startten een procedure tegen MC Kinderwens. Hun advocaat is Tim Bueters. Stichting Donorkind ondersteunt de betrokkenen.

Meer lezen