Reclame voor behandelingen met anonieme donoren in strijd met Nederlandse wet

26/09/2018 -

Dit weekend waren ze er opeens. Of ze waren niet eerder opgevallen: de televisie-reclames voor een IVF-kliniek in Spanje. De kliniek richt zich in toenemende mate op de Nederlandse markt. Vanaf 2013 al middels een Nederlandse vestiging, een Nederlandstalige website en Nederlands sprekend personeel. Er worden voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd in ons land, en nu zijn er dus ook tv-reclames. De werving richt zich op Nederlanders met een kinderwens, die hier niet, niet meer of niet op korte termijn geholpen kunnen worden. De kliniek richt zich duidelijk op een groeiende internationale kinderwens-markt van vraag en aanbod. Naast een Spaanse en Nederlandse website is er ook een Franse en Duitse versie.

Anonieme eicellen

Er zijn meerdere redenen te noemen waarom wensouders naar Spanje afreizen. In veel gevallen gaat het echter om behandeling met een anonieme donoreicel. In Spanje is het zelfs mogelijk om deze te bevruchten met anoniem donorsperma. Zoals op de website van de kliniek te lezen is: ‘Spanje heeft één van de meest geavanceerde wetten voor geassisteerde voortplanting ter wereld, waarbij de donatie van eicellen en sperma legaal en volledig anoniem is’. En in dat laatste wringt hem nou net de schoen.
Vruchtbaarheidsbehandelingen met anonieme eiceldonoren zijn in Nederland niet toegestaan. In Nederland zijn drie eicelbanken die te maken hebben met lange wachtlijsten. Het doneren van eicellen is een ingrijpende behandeling en anoniem doneren is niet toegestaan dankzij de Wet Donorgegevens van 2004. Kinderen die na een Nederlandse behandeling geboren worden, kunnen als ze 16 jaar zijn de gegevens van de eiceldonor opvragen.

Recht op afstammingsinformatie

Elk mens heeft recht op informatie over zijn biologische ouders en zou toegang moeten hebben tot zijn afstammingsgegevens. Als gebruik is gemaakt van donorgameten en/of een draagmoeder heeft het kind recht op kennis over deze bijzondere ontstaansgeschiedenis. Afstammingsvragen zijn existentiële vragen die levenslang van invloed kunnen zijn. Op 16 mei vond in de Tweede Kamer het Algemeen Overleg (AO) over personen- en familierecht plaats. Fiom heeft gevraagd om aandacht voor, en een verbod op, de werving in Nederland voor vruchtbaarheidsbehandelingen in het buitenland die in strijd zijn met de Nederlandse wet.

Kamervragen 

Al in 2013 uitte de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie bezwaren tegen de praktijken van de Spaanse vruchtbaarheidskliniek in Nederland. Omdat de kliniek handelt in strijd met de Nederlandse wet door het gebruik van anonieme eiceldonoren. Elk jaar blijken honderden Nederlandse vrouwen met een kinderwens zich te melden bij buitenlandse klinieken voor een behandeling. 

De uitzending van Nieuwsuur vormde in 2013 aanleiding voor Kamervragen. In de beantwoording gaf oud-minister Schippers aan dat deze manier van werven niet strafbaar is. ‘Het in Nederland aanprijzen van vruchtbaarheidsbehandelingen die uitgevoerd worden in een buiten Nederland gevestigde kliniek of het bemiddelen daarbij is volgens de Nederlandse wetgeving toegestaan. 

Vruchtbaarheidsbehandelingen met anonieme eiceldonoren zijn in Nederland niet toegelaten. Het kabinet is van mening dat bij de vraag of iets op Europees niveau geregeld moet worden het leidende motto is: “Europees wat Europees moet, nationaal wat nationaal kan. Medisch-ethische vraagstukken zijn bij uitstek nationale aangelegenheden, aldus Schippers.

Baby-industrie

Eerder dit jaar gaf de vierdelige serie ‘De baby-industrie’ een inkijkje in de complexiteit van de grensoverschrijdende voortplantingstechnologie. In de serie zijn wensouders te zien die afreizen naar landen als Spanje en Cyprus om zich daar te laten behandelen en met behulp van een anonieme eicel zwanger te worden. Eiceldonatie lijkt in die landen een booming business. In de serie zien we de kwetsbaarheid en afhankelijkheid van wensouders en donoren. Uitbuiting, misbruik en winstoogmerk zijn verweven met de praktijk. Liesbeth Staats ging in de serie op bezoek bij klinieken en zag dat de eicellen vaak niet worden gedoneerd door Spaanse studentes, zoals de klinieken doen geloven, maar in werkelijkheid vaker worden geleverd door Oost-Europese vrouwen met een laag inkomen. 

Verbod

Hoe is het mogelijk dat een Nederlandse tv-zender reclame uitzendt voor praktijken die in Nederland wettelijk verboden zijn? De Nederlandse overheid heeft, op grond van een visie, de wet Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting  in werking doen treden. Anonieme eicel-, sperma-, en embryodonatie is niet toegestaan waardoor donorkinderen later toegang hebben tot hun afstammingsinformatie. Hier gaat ook een ethisch signaal vanuit, waar we als Fiom volledig achter staan. We vinden dat werving in Nederland voor vruchtbaarheidsbehandelingen in het buitenland, die in strijd zijn met de Nederlandse wet, verboden moet worden. Medisch-ethisch is dit een nationale aangelegenheid. Het lijkt ons hoog tijd voor nieuwe Kamervragen hierover.

Meer lezen