Impressie: bijeenkomst Voorkomen ongewenste (tiener)zwangerschap

refereerbijeenkomst-gdd-zuid-limburg-fiom-anticonceptie-onbedoelde-zwangerschap
26/06/2018 -

Afgelopen donderdag organiseerden Rutgers, Soa Aids Nederland en Fiom samen de eerste Refereerbijeenkomst over de preventie van ongewenste (tiener)zwangerschap en jong ouderschap. Een volle zaal met meer dan 120 enthousiaste professionals. De bijeenkomst was specifiek georganiseerd voor en over de regio Zuid Limburg, maar ging ook in op landelijke problematiek, trends en cijfers. 

In het Novotel in Maastricht was voor onder andere GGD-medewerkers, verloskundigen, jeugdverpleegkundigen, gemeenten, docenten en artsen een avond de ruimte om met elkaar te spreken over de preventie en hulp bij onbedoelde (tiener)zwangerschap. De drie landelijke partijen (Rutgers, Soa Aids en Fiom) kregen regionale ondersteuning van Academische werkplaats, Maastricht University, CAPHRI en GGD Zuid Limburg. 

Onderzoek: anticonceptie, onbedoelde zwangerschap en abortus

Ineke van der Vlugt, programmamanager Anticonceptie en Abortus bij Rutgers trapte af. In haar interactieve presentatie ging zij in op cijfers over anticonceptie, onbedoelde zwangerschap en abortus, verkregen uit onderzoeken. 

Ineke legt uit hoe de driehoek seksualiteit, kinderwens en anticonceptie met elkaar in verband staan. Seksualiteit moet prettig zijn. De kinderwens is er wel of niet. Als deze er niet of nu niet is, dan is anticonceptie noodzakelijk. 

Er werden een aantal stellingen aan de zaal voorgelegd. Op welke leeftijd heeft 50% van de jongeren bijvoorbeeld hun eerste seksuele ervaring? Ongeveer de helft van de zaal heeft het antwoord goed: 18 jaar. En hoeveel procent van de jongens gebruikt geen condoom bij een one night stand? Dit geldt voor een zorgelijke 40% van de jongens. Deze en meer resultaten zijn afkomstig uit het onderzoek Seks onder je 25e uit 2017. Uit dit onderzoek komt ook dat jongeren hard over elkaar oordelen in het geval van een ongewenste zwangerschap. De gedachtegang ‘er is anticonceptie beschikbaar, dus het is je eigen schuld als je ongewenst zwanger raakt’ komt veel voor. Dit werkt het groeiende stigma in de hand. 

Cijfers uit de regio Zuid Limburg

Waar Ineke van der Vlugt inging op de landelijke cijfers, kon Mieke Steenbakkers (unithoofd Centrum Seksuele Gezondheid Limburg, GGD Zuid Limburg) ingaan op de regionale cijfers voor Zuid Limburg. Er zijn namelijk relatief meer jongeren ondervraagd voor 'Seks onder je 25e' in deze regio, hierdoor kan er dieper op de resultaten ingegaan worden. 

In 2012 bleek uit het onderzoek, dat één keer per vijf jaar wordt uitgevoerd, dat Limburg seksueel ongezonder was dan andere Nederlandse regio’s. Er zijn diverse programma’s gestart om de seksuele gezondheid in de regio te verbeteren, waaronder SOwhAt! en de Sekswijzer

Uit de resultaten van 2017 blijkt dat het beter gaat in Zuid Limburg dan in 2012, maar er is nog steeds genoeg ruimte voor verbetering. In Zuid Limburg gebruikt bijvoorbeeld 10% van de jongeren geen anticonceptie, landelijk ligt dit op 8%. In heel het land heeft 14% van de jongeren tussen de 15 en 17 jaar gebruik gemaakt van de morning after pil, in Limburg is dit 18%. Ook opvallend is dat jongeren in de regio Zuid Limburg gemiddeld op de leeftijd 16,1 startten met seksualiteit, terwijl het landelijke gemiddelde 16,6 jaar was.

60% van de ondervraagden heeft aangegeven dat de onderwerpen zwangerschap, kinderwens en abortus besproken zijn op school. Voornamelijk op scholen moet nog meer aandacht zijn voor seksualiteit. Dit dient ook verder te gaan dan één gastles, het moet vast opgenomen worden in het curriculum. Docenten zijn handelingsverlegen, wat een groot struikelblok is voor de implementatie. Om scholen en docenten te ondersteunen is de lesmethode Lang Leve de Liefde ontwikkelt. Dit is een lesmethode over liefde, relaties, veilig vrijen en seksualiteit voor het voortgezet (speciaal) onderwijs en MBO.

Fiom heeft GGD’en door heel Nederland getraind op het houden van een keuzehulpgesprek bij een ongewenste zwangerschap. In 2017 heeft GGD Zuid Limburg 14 keuzehulp gesprekken gevoerd, waarvan 4 met een vrouw jonger dan 25 jaar.  

Tools voor professionals

Om schooluitval van zwangere studenten en studerende ouders te voorkomen heeft Fiom de Richtlijn Preventie Schooluitval ontwikkelt voor mbo-opleidingen.

Rutgers, Soa Aids Nederland en Fiom hebben de brochure ‘Preventie loont!’ opgezet, waarin tips, goede voorbeelden en producten staan voor gemeentelijke preventie bij onbedoelde (tiener)zwangerschap. Na afloop van de bijeenkomst ontvingen alle deelnemers een brochure. 

Kwalitatief onderzoek naar ongewenste tienerzwangerschap

Met de onderzoeken “In een klap volwassen” en “Gewoon gezellig met zo’n buik” wordt achtergrondinformatie verkregen over tienerzwangerschap en ongewenste zwangerschap. 

In het onderzoeksrapport van “In een klap volwassen” lees je wat de risicofactoren en scenario’s zijn. Ook geeft het inzicht in het keuzemoment over de ongewenste zwangerschap en de situatie na de keuze.

Het onderzoek “Gewoon gezellig met zo’n buik” gaat in op tienerzwangerschap bij meiden met een licht verstandelijke beperking (LVB). Jonge meiden met een LVB hebben vaak geen goede informatie over anticonceptie, of begrijpen de informatie niet goed. Ook blijkt dat een beperkt toekomstperspectief leidt tot een vervroegde kinderwens. Er moet meer hulp en betere informatie komen over anticonceptie, zwangerschap en het krijgen van een kind voor deze meiden.

Nu Niet Zwanger

Nu Niet Zwanger is een preventieprogramma van GGD Ghor Nederland, Rutgers en Fiom om ongeplande en ongewenste zwangerschap bij de kwetsbare doelgroep te voorkomen. 
Nu Niet Zwanger is gestart in Tilburg, Rotterdam en Nijmegen. De resultaten daar waren zo goed, dat het nu in drie jaar landelijk uitgerold wordt in 25 regio’s. Te starten met de gemeenten Heerlen en Maastricht in juli 2018. 

Uit de praktijk blijkt dat alle kwetsbare jongeren contact hebben met één of meer hulpverleners, voor diverse problemen. Echter voelen de hulpverleners zich niet verantwoordelijk voor het geven van informatie over anticonceptie. Daarnaast dient de anticonceptie ook volbracht te worden: als de huisarts de pil voorschrijft maar deze niet opgehaald wordt bij de apotheek, wordt er geen alarm geslagen. 

De hulpverlener moet bedenken: is het verstandig als de persoon nu zwanger wordt? Is het antwoord op deze vraag ‘nee’ dan dient hij of zij dit te bespreken met de cliënt. Er moet actie worden ondernomen. 

Deze bijeenkomst is onderdeel van het programma ‘Versterking preventie ongewenste tienerzwangerschap’, dat door Rutgers, Soa Aids Nederland en Fiom uitgevoerd wordt, gefinancierd door het ministerie van VWS. Het programma geeft een nieuwe impuls aan de verbetering van preventie en begeleiding van besluitvorming bij tienerzwangerschap in Nederland. 

Meer informatie