Ethische dilemma’s in Tweede Kamerdebat over adoptie

Ethische dilemma's in Tweede Kamerdebat over adoptie
11/06/2021 -
Categorie: Wetgeving

Op 9 juni vond in de Tweede Kamer een debat plaats over adoptie met demissionair minister Dekker van Rechtsbescherming. Tijdens dit debat werd gesproken over het rapport van de commissie Joustra, de ingestelde tijdelijke stop op interlandelijke adoptie en over de verkenning die de minister liet uitvoeren naar een alternatief publiekrechtelijk systeem en sterker internationaal toezicht.

Kamer verdeeld over adoptiestop

De Kamer waardeert dat het rapport Joustra er is en vindt de excuses van minister Dekker namens de Nederlandse overheid op zijn plaats, omdat de conclusies pijnlijk en confronterend zijn. Over de tijdelijke stopzetting zijn de meningen verdeeld.

Interlandelijke adoptie onder voorwaarden
Lisa van Ginneken (D’66) meent dat interlandelijke adoptie onder de juiste waarborgen een oplossing kan zijn om een kind te helpen en wil heropening van de procedure voor beginseltoestemming. Ulysse Ellian (VVD) stelt dat interlandelijke adoptie zou kunnen uit een selecte groep landen. Barbara Kathmann (PvdA) wil de adoptiestop opheffen en maatwerk bieden. Ze vraagt om een heroverweging wat betreft de financiële steun voor zoekacties van geadopteerden. Roelof Bisschop (SGP) vraagt om een uitzondering voor de adoptie van broertjes of zusjes van een kind dat al geadopteerd is. Kunnen deze ouders nog wel een beginseltoestemming krijgen?

Onderzoek naar alternatief systeem of stoppen
Hilde Palland (CDA) noemt dat er eerst nader onderzoek nodig is voor antwoord op de vraag of een alternatief systeem mogelijk is. Ook Mirjam Bikker (CU) vindt dat nu een zorgvuldige zoektocht naar een nieuw systeem belangrijk is, evenals een eerlijk perspectief voor aspirant adoptieouders. Ze toont medeleven, ook naar de geboorteouders.

Sylvana Simons (Bij1) haalt aan dat de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming al in 2016 adviseerde om te stoppen met adoptie. Ze vraagt waarom de 400 adopties in vergevorderd stadium nu nog wel doorgang vinden. Wat Bij1 betreft is de conclusie helder: stoppen met interlandelijke adoptie. Ze pleit voor het bijstaan van geadopteerden in hun zoektocht, ook financieel.

Michiel van Nispen (SP) is ook voor deze financiering, in de vorm van een vast bedrag. Ook hij haalt aan dat uit het rapport van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming al bleek dat interlandelijke adoptie niet de beste oplossing is voor een kind. Risico’s op misstanden zijn te groot in elk denkbaar systeem. Hij is niet optimistisch over een mogelijk verantwoorde hervatting en vindt dat er niet lang gewacht moet worden met een definitief besluit.

Ethische dilemma’s

In de beantwoording geeft minister Dekker aan dat de overheid vanaf de jaren 60 bekend was met misstanden, maar niet optrad. Door het Haags Adoptieverdrag zijn misstanden weliswaar afgenomen, maar niet weggenomen. In de afweging rond de tijdelijke stop vond hij het te aangrijpend om de 400 procedures die in een vergevorderd stadium zijn, stop te zetten. Elke casus krijgt wel een extra check.

Er zijn tal van ethische dilemma’s. Zo wringt adoptie uit de VS met het Kinderrechtenverdrag en met het subsidiariteitsbeginsel. Minister Dekker wil fundamenteel zaken uitzoeken en komt in het najaar met een landenanalyse. Daarbij zal hij onderscheid maken tussen landen die wel of niet deelnemen aan het Haags Adoptieverdrag. Er zijn meerdere routes om te zorgen dat het elders op de wereld beter wordt voor kinderen, dat punt zal hij ook meenemen. Wellicht blijkt uit de landenanalyse dat voor bepaalde landen het licht op groen kan. Als er brede steun in deze Kamer is dat er goede redenen en garanties zijn om het met bepaalde landen voort te zetten, dan zou dat volgens de minister kunnen.

De minister geeft aan nooit te hebben gezegd: we moeten stoppen of doorgaan. Dit moet zorgvuldig gebeuren en na inhoudelijke afwegingen. Mocht interlandelijke adoptie doorgaan, dan prefereert de minister de lijn van een publiekrechtelijk systeem.

Landelijk Expertisecentrum Adoptie

De minister wil de rechtspositie van geadopteerden verbeteren, onder andere door de komst van een landelijk expertisecentrum. De komende tijd zal hij met de belangenorganisaties doornemen hoe het expertisecentrum hen structurele ondersteuning kan bieden. Wellicht kunnen afspraken met de landen van herkomst worden gemaakt over ondersteuning in de zoektocht. De Kamer staat positief ten opzichte van een landelijk expertisecentrum voor ondersteuning aan geadopteerden, en wil daar een andere keer uitvoerig over praten. Er is waardering voor de zorgvuldigheid van de minister en de openheid waarmee hij een aantal dilemma’s heeft gedeeld.

Geen individuele schaderegeling

De minister geeft aan moeite te hebben met individuele schaderegelingen voor geadopteerden, omdat het gaat om een grote en diverse groep. Daarbij zijn niet alle misstanden altijd aan de overheid te wijten. Vorige week werd een door jurist Dewi Deijle bij het ministerie van Justitie en Veiligheid ingediende aansprakelijkheidsclaim, afgewezen. Deijle, zelf geadopteerd uit Indonesië, stelde de Nederlandse Staat juridisch aansprakelijk voor misstanden bij adopties vanuit het buitenland. Ze pleit voor een schadefonds om geadopteerden die op zoek gaan of zijn gegaan naar hun biologische familie, financieel tegemoet te komen. De minister komt hier in het najaar op terug.

Wil je het Tweede Kamerdebat over adoptie terugkijken? Dat kan via debat gemist.

Verkenning publiekrechtelijk systeem

Minister Dekker liet naar aanleiding van het rapport Joustra een verkenning uitvoeren naar een alternatief publiekrechtelijk systeem voor interlandelijke adoptie en naar sterker internationaal toezicht.

De conclusie is dat de kans op misstanden niet volledig kan worden weggenomen met een alternatief publiekrechtelijk systeem en versterkt internationaal toezicht. Aan de Nederlandse kant van het systeem kan de kans op misstanden worden verkleind. Dit kan door het wegnemen van mogelijk financiële motieven bij bemiddeling. De grootste onzekerheid blijft bestaan bij de procedures in de landen van herkomst en de grenzen aan de mogelijkheden om hier (toe)zicht op te houden. Wel zijn en lijken ook op internationaal vlak verbeterslagen mogelijk. Dat kan door te kiezen voor een beperkte en strikte selectie van landen, waarmee intensiever dan nu wordt samengewerkt. Op 4 juni stuurde hij de uitkomst en zijn reactie hierop naar de Kamer.

Rapport Commissie Joustra

De commissie Joustra bracht in februari 2021 haar rapport uit over de rol en verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid bij interlandelijke adoptie van kinderen in tenminste de periode 1967-1998. De commissie stelde vast dat zich in alle onderzochte landen ernstige misstanden voordeden bij interlandelijke adoptie en dat deze misstanden een vrijwel permanent en structureel probleem vormden. Ook het huidige adoptiesysteem heeft kwetsbaarheden waardoor misstanden niet uit te sluiten zijn. Demissionair minister Dekker heeft daarop een tijdelijke stop ingesteld op interlandelijke adoptie. Een stelselherziening wordt overgelaten aan een volgend kabinet.

Hoe gaat het nu verder?

Minister Dekker gaat een aantal vragen die de verkenning opwerpt verder uitwerken. Hij komt in het najaar met een 'verdiepende verkenning' over een nieuw adoptiesysteem en met een schets voor het expertisecentrum, zodat er in de eerste helft van 2022 een start kan worden gemaakt.

Duidelijk is dan met welke landen eventueel nog samengewerkt kan worden. De minister zal daarbij nader ingaan op de ethische dilemma's die rond interlandelijke adoptie spelen. In de tussentijd blijft de minister met adoptiebureaus in gesprek om de praktische gevolgen van de opschorting te bespreken. Een situatie met broertjes en zusjes van kinderen die al in Nederland geadopteerd zijn, zou wellicht reden zijn om een uitzondering te maken op de adoptiestop. De minister zal zich hier al voor de zomer over uitspreken.

Update 24 juni: Adopties uit het buitenland mogen wel doorgaan als het gaat om broertjes en zusjes van kinderen die al in Nederland zijn geplaatst. Bekijk hier de Kamerbrief van demissionair minister Sander Dekker. 

Over Fiom

Fiom begeleidt geadopteerden in het zoeken naar hun biologische ouder(s) en biedt nazorg aan volwassen geadopteerden, afstandsouders en adoptieouders. Tot voor de opschorting verzorgden wij de voorlichting aan aspirant-adoptieouders. We begrijpen dat dit nieuws vragen en gevoelens kan oproepen bij geadopteerden, adoptieouders, aspirant-adoptieouders en andere betrokkenen.

Wil je hierover praten? Wij staan voor je klaar. Je kunt ons telefonisch bereiken tijdens kantooruren op 030 – 233 03 40 (Adoptievoorzieningen, onderdeel van Fiom) of 030 – 233 03 04 (Fiom). Of stuur een bericht naar helpdeskadoptie@fiom.nl of via het contactformulier.

Meer lezen

Dekker: Bij adoptie uit het buitenland blijft er altijd kans op misstanden | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl

Minister erkent misstanden en schort interlandelijke adoptie op | Fiom