'Van een echte keuze was vaak geen sprake'

afstand ter adoptie rapport Fiom reactie
24/05/2017 -

Rapport over afstandsmoeders gepubliceerd

De aard en omvang van gedwongen adoptie in Nederland in kaart brengen. Dat beoogt het rapport 'Beklemd in de scharnieren van de tijd. Beleid, praktijk en ervaringen van afstand ter adoptie door niet-gehuwde moeders in Nederland tussen 1956 en 1984'. Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van de minister van Veiligheid en Justitie en is vorige week aan de Tweede Kamer toegezonden. Fiom werkte mee door dossiers uit het archief beschikbaar te stellen en contact te leggen met afstandsmoeders en (oud-)medewerkers voor interviews.

Doel van het onderzoek was zicht te krijgen op de praktijk van afstand ter adoptie sinds de invoering van de Adoptiewet in 1956 tot aan de intrede van de Abortuswet (1984). Een belangrijke vraag was in hoeverre er sprake is geweest van dwang. Aanleiding tot het onderzoek was een rondetafelgesprek met leden van de Tweede kamer. Fiom was groot voorstander van een nader onderzoek.

Informele dwang

In de jaren ‘56 – ‘84 was ongehuwd moederschap een taboe in de samenleving. Van een echte eigen keuze was vaak geen sprake en meestal was de druk om afstand te doen groot. De onderzoekers hebben geen aanwijzingen dat er sprake zou zijn geweest van formele dwang. Wel hebben afstandsmoeders zeker informele dwang ervaren. De ervaringen van de afstandsmoeders uit de interviews laten zien dat huisartsen, maatschappelijk werkers, ouders en andere betrokkenen een moeder dusdanig onder druk konden zetten, dat zij bij het maken van de keuze haar kind af te staan geen gehoor meer kon geven aan haar eigen wens om het kind te houden.

Traumatisch en onwenselijk

De onderzoekers constateren dat voor veel vrouwen de ervaring traumatisch is geweest en dat stilzwijgen niet geholpen heeft. Praten over hun ervaringen heeft de meeste vrouwen, die voor dit onderzoek geïnterviewd zijn, sterk geholpen om te leren leven met het afstaan van hun kind. Zij behoren tot een voorhoede. Er is nog steeds een grote groep vrouwen die hun verhaal nog nooit met iemand heeft gedeeld. Daarnaast constateren de onderzoekers dat het volledig doorsnijden van de banden tussen moeder en kind door nagenoeg alle informanten als zeer traumatisch en onwenselijk wordt aangemerkt.

Adviezen

De onderzoekers pleiten onder andere voor:

  1. Het creëren in de samenleving in het algemeen - en in de sociale en psychologische hulpverlening in het bijzonder - van faciliteiten die het voor afstandsmoeders, met in hun kielzog afstandsvaders en afstandskinderen, mogelijk maakt om over hun – in veel gevallen traumatische – verleden te spreken.
  2. Het mogelijk maken - in aansluiting op het recente rapport van de Staatscommissie Herijking Ouderschap  - van een zwakke of eenvoudige adoptie: hierbij behoudt het kind een juridische band met de oorspronkelijke ouders en familie en krijgt het daarnaast een juridische band met de adoptieouders en -familie.
  3. Openheid en een oplettend oog voor het welzijn van de afstandsmoeder bij adoptie, en in haar kielzog de afstandsvader, omdat afstand ter adoptie net zo goed levenslang gevolgen heeft voor de afstandsmoeder en -vader als voor het afgestane kind en de adoptieouders.
  4. Een diepgaande vervolgstudie, waarin een grotere groep afstandsouders aan het woord kan komen.

Het onderzoek geeft, zoals te verwachten, geen uitkomsten over illegale adoptie. Om daar meer zicht op te krijgen en een plek te bieden aan betrokkenen, heeft Fiom in 2016 het Register Illegale Adoptie geopend.

Reactie Fiom

Lees hier onze reactie op het rapport.

Meer weten

Rondetafelgesprek afstandsmoeders en illegale adoptie
Kenniscollectie Afstand ter adoptie, afstandsmoeders
Samenvatting rapport
Gehele rapport