Een draagmoederbank in Nederland?

17/09/2018 -
Categorie: Draagmoeders

Onder de Nederlandse bevolking blijkt draagvlak voor een instantie die draagmoeders en wensouders met elkaar in contact brengt. Dit blijkt uit een peiling onder het EenVandaag Opiniepanel; de uitkomst werd gepresenteerd in het tv-programma Hoe Bevalt Nederland. In de uitzending is ook Roel Schats te zien, hoofd voortplantingsgeneeskunde van het VUmc en voorstander van een ‘draagmoederbank’. Fiom is ook voor een goede voorlichting voor wens- en draagouders, maar we vinden dat screening beter gescheiden kan worden van voorlichting en begeleiding. In onze dienstverlening merken we dat mensen open van gedachten durven te wisselen, juist omdat er geen beoordeling aan vast zit. 

Voorlichting en begeleiding

Fiom geeft al langer aan dat bij draagmoederschap goede toegang tot onafhankelijke informatie en begeleiding van essentieel belang is. Bij voorkeur vanuit een centrale plek waar wensouders en draagmoeders in een vroeg stadium terecht kunnen. Waar nadrukkelijk wordt stilgestaan bij de belangen van het toekomstige kind. Voor welke vragen komt hij of zij later te staan? Welke vragen kan jij als ouder in de toekomst verwachten en hoe denk je hiermee om te gaan?

Voor mensen is het belangrijk om te weten van wie ze afstammen, waar bepaalde eigenschappen vandaan komen. Een kind heeft recht op informatie over zijn biologische ouders en op toegang tot zijn afstammingsgegevens. Als gebruik is gemaakt van donorgameten of een draagmoeder heeft hij of zij het recht om te weten van deze bijzondere ontstaansgeschiedenis. We weten uit onze praktijk dat afstammingsvragen existentiële vragen zijn die levenslang van invloed kunnen zijn. 

Nederlandse wettelijke regeling

In december 2016 ontving oud- minister van der Steur (V&J) het rapport ‘Kind en ouders in de 21e eeuw’ van de Staatscommissie Herijking ouderschap. Het rapport bevat 68 aanbevelingen rond juridisch ouderschap, gezag, stiefouderschap en draagmoederschap. 

De Staatscommissie adviseert een Nederlandse wettelijke regeling waardoor het kind, de draagmoeder en de wensouder(s) meer rechtszekerheid hebben. In de regeling ligt de nadruk op voorlichting en onafhankelijke begeleiding. In de toekomst wordt de draagmoederovereenkomst al vóór de conceptie getoetst door de rechter.  

Fiom is voorstander van een eigen juridische rechtsgang voor draagmoederschap naar Engels model. Door een toetsing al vóór de conceptie, kan de Raad voor de Kinderbescherming de rechter informeren over de geschiktheid van de wensouders en draagmoeder. Met een professionele, gereguleerde bemiddeling kunnen draagmoederovereenkomsten uit het grijze circuit worden gehaald en ontvangen betrokkenen vooraf goede informatie en counseling. Het is daarbij van belang dat er geen enkele sprake is van uitbuiting, misbruik of (commercieel) winstoogmerk. 

Zelf een oproep plaatsen 

Bemiddeling is en blijft volgens het Staatscommissie-rapport verboden, al mag de Raad voor de Kinderbescherming hiervoor wel een instelling aanwijzen die geen winstoogmerk heeft. Daarnaast mogen mensen volgens de Staatscommissie zelf kenbaar maken dat ze draagmoeder willen zijn of op zoek zijn naar een draagmoeder. 
Als mensen in de toekomst zelf een oproep mogen doen, is een ‘draagmoederbank’ in feite niet nodig, mensen vinden elkaar dan wel. Als het klikt en ze willen met elkaar verder in het draagmoedertraject, dan is er wel behoefte aan goede informatie en begeleiding. Het is niet duidelijk wanneer de aanbevelingen van de Staatscommissie opgepakt en verder uitgewerkt worden door het kabinet. Er lijkt met name ingezet te worden op nader onderzoek. Nu mogen wensouders al zoeken in ‘eigen kring’, maar dat begrip is niet scherp gedefinieerd. De vraag is in hoeverre het doen van een oproep al niet gedoogd wordt, met de publieke oproep voor een draagmoeder van Emilie Ratelband nog vers in het geheugen. 

Meer informatie

•    Uitzending ‘Hoe bevalt Nederland’, woensdag 12 september 2018
•    EenVandaag opiniepanel: Meerderheid voor oprichting draagmoederbank om wensouders te helpen
•    Zie de kenniscollectie Draagmoederschap en het Fiom jaarverslag 
•    Kind en ouders in de 21ste eeuw. Rapport van de Staatscommissie Herijking Ouderschap