Anonimiteit door DNA-onderzoek steeds moeilijker, maak bevallen onder pseudoniem mogelijk!

astrid-werdmuller-senior-specialist-beleid-fiom
05/11/2018 -

Gemiddeld één à twee keer per jaar legt een onbedoeld zwangere vrouw in nood haar baby te vondeling in Nederland. Een moeder die bang is en anoniem wil blijven. Sinds eind 2014 is het mogelijk met hulp van een particuliere stichting anoniem te bevallen of je baby in een beschermde kamer achter te laten, de zogenaamde vondelingenkamer. Maar kun je in deze tijd, met de toenemende mogelijkheden van DNA-onderzoek, nog wel anoniem blijven? 

De meeste onbedoeld zwangere vrouwen die hun zwangerschap verborgen willen houden leggen hun kind niet te vondeling maar kiezen een andere weg. Zij bevallen met hulp van officiële instanties onder geheimhouding. De gegevens van de moeder worden vastgelegd, maar de zwangerschap en de komst van het kind worden zoveel mogelijk geheim gehouden voor de omgeving. In hoeverre dit lukt is afhankelijk van de medewerking van veel mensen en daarom kwetsbaar. Geheimhouding kan niet gegarandeerd worden. 

Afstammingsinformatie

Het belang van de moeder om anoniem te blijven en het recht van het kind op afstammingsgegevens staan lijnrecht tegenover elkaar. Veel vondelingen worstelen er mee dat ze geen enkele afstammingsinformatie hebben. Daar tegenover kan gesteld dat ze blij mogen zijn dat ze op een plek zijn gelegd waar ze gevonden zijn, dat ze nog leven. Mogelijk was te vondeling leggen voor de moeder de enige manier om te voorkomen dat ze gevaar liep bijvoorbeeld door eerwraak of uitstoting. Het is de vraag of anoniem bevallen of te vondeling leggen op de langere duur nog ‘veiligheid’ aan de moeder biedt. Zo werd in 2016 de biologische vader van een vondeling in Den Haag gevonden, doordat zijn DNA voorkwam in de DNA-databank van de politie. De kans dat de moeder via DNA gevonden kan worden, wordt steeds groter.

Het zoeken naar familie via DNA neemt een grote vlucht. Steeds meer mensen vinden het belangrijk te weten waar ze vandaan komen, wie hun biologische vader of moeder is, op wie ze lijken. De mogelijkheden ontwikkelen zich in rap tempo. Donorkinderen en inmiddels ook geadopteerden vinden hun familie door zich in te schrijven in internationale DNA-databanken zoals AncestryDNA, Family Tree DNA en 23andMe. Op de site van Fiom staan de verhalen van donorkinderen die op deze manier naast soms tientallen halfbroers en halfzussen steeds vaker hun donor vinden. 

Veiligheid van de moeder

Ook voor vondelingen wiens afstammingsgegevens eerder niet te achterhalen waren biedt deze nieuwe manier van zoeken mogelijkheden om verwanten te vinden. Maar wat betekent het voor de moeder als ze wordt opgespoord? Wat als haar kind plotseling op de stoep staat? Of als er bij familieleden waarmee contact is opgenomen een belletje gaat rinkelen en zij weten te herleiden dat hun zus of nichtje zwanger is geweest?

Natuurlijk is het geweldig als een vondeling zijn of haar biologische familie vindt. Maar het kan wel de veiligheid van de moeder in het geding brengen. Het is van groot belang dat deze moeder of familie met beleid benaderd wordt door mensen die daar ervaring mee hebben. De ontwikkeling van zoekmogelijkheden via DNA vraagt om een betere regeling voor onbedoeld zwangere vrouwen in nood. Dit kan door het wettelijk mogelijk maken van bevallen onder pseudoniem. 

Bevallen onder pseudoniem

Bevallen onder pseudoniem houdt in dat de gegevens van de moeder niet bekend worden gemaakt aan instanties, maar worden bewaard in een besloten register. De naam van de moeder wordt ook niet bij de geboorteaangifte aan de gemeente doorgegeven. Zo blijft de echte naam van de moeder jarenlang geheim. Vanaf een bepaalde leeftijd kan het kind met behulp van de organisatie die de gegevens bewaart op een zorgvuldige en voorzichtige manier de moeder benaderen. In overleg is er ondersteuning voor zover nodig en wenselijk. Het kind is op de hoogte van de situatie van de moeder en weet dat de gegevens bekend zijn en beschikbaar komen. Daarom is het niet genoodzaakt om op eigen houtje via DNA-onderzoek (familie van) de moeder gaan benaderen. Dit kan veel leed voorkomen. 

Nu zoeken via DNA gangbaar is, bestaat de kans dat onbedoeld zwangere vrouwen in nood te vondeling leggen of anoniem bevallen niet meer als uitweg zien. Zij kunnen dan twee kanten op: toch via de reguliere weg onder geheimhouding bevallen waarbij geheimhouding niet gegarandeerd kan worden of nog meer de anonimiteit zoeken door hun kind te verbergen of te doden. Dit laatste wil niemand. De noodzaak deze gevaarlijke uitweg te kiezen neemt af als er een goede regeling komt.

Kortom: nu de zoekmogelijkheden via DNA zich uitbreiden is de urgentie toegenomen om onbedoeld zwangere vrouwen in nood meer veiligheid te bieden. De sleutel hiertoe ligt bij de overheid. Het ministerie van Justitie en Veiligheid is op dit moment een standpunt aan het bepalen over deze materie. Ik roep hen dringend op een nieuwe wet in te stellen die bevallen onder pseudoniem mogelijk maakt.

Astrid Werdmuller
Specialist Afstand ter Adoptie bij Fiom 
’s-Hertogenbosch, 5 november 2018