Vondelingenkamer

Iedere vondeling houdt de gemoederen bezig en wekt vaak veel emotie en discussie op. Daarbij is regelmatig gepleit voor openstelling van een vondelingenkamer. Dit is sinds een paar jaar realiteit. In 2014 opende Stichting de Beschermde Wieg een eerste vondelingenkamer. 

Een vondelingenkamer is een kamer waar een moeder haar kind anoniem kan achterlaten zonder iemand te zien of te spreken. Zij kan op een bel drukken als zij toch hulp wil en zij kan een puzzelstukje meenemen zodat zij later alsnog aan haar kind gekoppeld kan worden als zij dat zou willen.

Er zijn inmiddels (anno oktober 2019) vier vondelingenkamers bij particulieren en vijf in een ziekenhuis. Tot nu toe is er nog geen baby in een van de vondelingenkamers achtergelaten. Wel hebben een aantal moeders, geholpen via de noodlijn van de Beschermde Wieg, hun kind op de wereld gebracht zonder hun naam bekend te maken.Op één na hebben deze moeders hun naam en andere gegevens achtergelaten bij een notaris, waar hun kind dit later kan opvragen.

Discussie

In het buitenland, bijvoorbeeld in Duitsland, bestaan vondelingenluikjes al langer. Er is veel discussie geweest over de vraag of een vondelingenluik of -kamer een oplossing biedt als het gaat om vondelingen en dood gevonden kinderen, zowel in de media als in de politiek.

Tot nu toe hebben de vondelingenkamers nog niet geleid tot een vondeling. Mogelijk heeft eerder de aandacht die ze trekken er toe geleid dat vrouwen zich bij Beschermde Wieg gemeld hebben voor hulp. Dat is een positieve ontwikkeling. Niettemin kan een vondelingenkamer leiden tot het achterlaten van een baby door een vrouw die zich niet meldt en niet bekend maakt. Daarom zijn er verschillende voor- en nadelen van de vondelingenkamer.  De belangrijkste op een rij:

Argumenten voor de vondelingenkamer

1. Recht op leven

Een argument voor het bestaan van een vondelingenkamer is dat een kind recht heeft op leven (IVRK) en dat de vondelingenkamer eraan bijdraagt een schending van dit recht te voorkomen. De vondelingenkamer zou kunnen voorkomen dat wanhopige moeders hun baby doden of te vondeling leggen op een onveilige plek.

2. Uiterst redmiddel

Er is een specifieke categorie zwangere vrouwen die voorlichting en contact met hulpverleners mijden omdat zij absoluut niet bekend willen worden. De vondelingenkamer zou voor deze specifieke categorie vrouwen kunnen worden gezien als uiterste redmiddel.

Argumenten tegen de vondelingenkamer

1. Recht op afstammingsgegevens

Op het moment dat een vrouw een baby anoniem achterlaat in een vondelingenkamer is dit een schending van het recht van kinderen om kennis te kunnen nemen van hun afstammingsgegevens (IVRK). Het kan voor een kind traumatisch zijn wanneer het niet kan achterhalen wie zijn of haar biologische ouders zijn.

2. Geen hulp voor de moeder

De vondelingenkamer is ogenschijnlijk een oplossing voor de acute (psychische) nood waarin de moeder na de bevallig verkeert. Maar als een vrouw zich niet meldt krijgt zij tijdens de zwangerschap en de bevalling geen hulp. Ook na de bevalling kan zij verstoken blijven van medische of psychische begeleiding.

3. Het te vondeling leggen van een kind is strafbaar

Het bestaan van een vondelingenkamer kan de indruk wekken dat het wettelijk is toegestaan om ergens een kind anoniem achter te laten. Ouders die hun kind anoniem te vondeling leggen zijn echter strafbaar.

4. Misbruik vondelingenkamer

Wanneer een baby is achtergelaten in een vondelingenkamer, bestaat er geen mogelijkheid om te controleren of het wel de moeder is geweest die het kind heeft achtergelaten. Er kan misbruik gemaakt worden van de vondelingenkamers. Uit Hongaars onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat 15 van de 16 baby’s door mannen in een babyluik zijn gelegd. Het is daarmee niet duidelijk vanuit welke omstandigheden dit gebeurd is.

5. Rechten biologische vader

De rechten (en plichten) van de biologische vader (bijvoorbeeld om zelf voor zijn kind te zorgen) worden geweld aangedaan wanneer het kind, zonder het medeweten van de vader, in een vondelingenkamer wordt achtergelaten.

Vroegtijdige hulp

Fiom zet zich in voor ongewenst zwangere vrouwen in nood. We weten hoe groot de nood en eenzaamheid van ongewenst zwangere vrouwen kan zijn. We willen deze vrouwen dan ook in een zo vroeg mogelijk stadium bereiken.

Daarom is het als eerste belangrijk de hulp die er is bekend te maken. Vrouwen moeten weten waar ze hulp kunnen krijgen en dat ze in het geheim afstand kunnen doen van hun kind. Het bereiken van de zwangere vrouw, vóórdat zij gaat bevallen, staat voor Fiom centraal. In dat kader ziet Fiom de noodlijn van de Beschermde Wieg als een aanvullend aanbod dat zorgmijdende vrouwen bereikt.

In september 2018 presenteerde staatssecretaris Blokhuis van VWS een zevenpuntenplan voor zorg rond zwangerschap en geboorte. Een van de plannen is een landelijke 24-uurs bereikbaarheid voor keuzehulp bij onbedoelde zwangerschap. We verwachten dat deze hulp en de berichtgeving er over zullen bijdragen aan het bereiken van onbedoeld zwangere vrouwen in nood.

De landelijke 24-uurs bereikbaarheid voor keuzehulp zal vermoedelijk eind 2019/ begin 2020 verwezenlijkt worden.

Aandacht voor alternatief: onder geheimhouding bevallen

De vondelingenkamer brengt risico’s met zich mee. Gezien deze risico's, vraagt Fiom aandacht voor de alternatieven. Zo kun je in Nederland onder geheimhouding in een ziekenhuis bevallen, waarna je je kind kunt afstaan ter adoptie of in een pleeggezin kunt plaatsen. Moeder en kind krijgen hierbij de zorg die nodig is. Fiom begeleidt hierbij, waarbij het eerste contact met de vrouw anoniem kan. 

Bevallen onder pseudoniem

Om de drempel tot hulp nog verder te verlagen, pleit Fiom al jaren voor het wettelijk mogelijk maken van bevallen onder pseudoniem. De vrouw bevalt dan in het geheim in het ziekenhuis en er komt een pseudoniem op de geboorteakte. Haar persoonsgegevens worden in een afgeschermde omgeving bewaard. De anonimiteit van de moeder wordt zo vergroot en het kind kan later toch achter zijn of haar afstammingsgegevens komen. 

In december 2018 heeft minister Dekker aangekondigd met de veldpartijen om de tafel te gaan om de mogelijkheden tot bevallen onder pseudoniem te onderzoeken en ontwikkelen. Dit overleg is anno oktober 2019 nog gaande.