DNA-terminologie

DNA-databanken slaan DNA-profielen op van mensen die zich inschrijven. Ze maken gebruik van diverse technieken om DNA-gegevens te onderzoeken. 23andMe, Ancestry, Family Tree DNA en MyHeritage gebruiken autosomale DNA-testen bij de zoektocht naar verwanten. Deze testen geven inzicht in de overeenkomsten die je hebt met andere verwanten. Ze leveren matches op met personen waarmee je een gemeenschappelijke voorouder deelt. Soms geven de testen ook aangelegen informatie, zoals informatie over jouw gezondheid en eigenschappen.

Snel naar informatie over: Autosomaal DNACentiMorgan's en het Shared cM ProjectShort Tandem Repeat-techniek (STR)Single nucleotide polymorfisme-techniek (SNP).

Autosomaal DNA?

Autosomaal DNA is een term die wordt gebruikt om DNA te beschrijven die wordt overgeërfd van de autosomale chromosomen. Een mens heeft twee soorten chromosomen: genummerde chromosomen en geslachtchromosomen. Een autosoom is één van de genummerde chromosomen. Mensen hebben 22 paren autosomen en één paar geslachtschromosomen. De twee geslachtschromosomen zijn het X-chromosoom en het Y-chromosoom. Vrouwen hebben twee X-chromosomen en mannen hebben een X- en Y-chromosoom. Vrouwen erven een X-chromosoom van de moeder en het X -chromosoom van de vader en mannen krijgen de X-chromosoom van hun moeder en een Y-chromosoom van hun vader. Je moeder en vader geven ieder de helft van hun DNA door. 

Die halvering zet niet automatisch door naar de generaties daarvoor. Je hebt dus niet van elke grootouder 25% van zijn of haar DNA, van elke overgrootouder 12,5% en van iedere betovergrootouder 6,25%. Het is niet steeds precies gehalveerd. Van de 50 procent die een vader van zijn DNA doorgeeft aan zijn kind kan bijvoorbeeld 20 procent te herleiden zijn tot zijn vader en 30 procent tot zijn moeder. Van de 20% van de grootvader van vaders kant kan dan bijvoorbeeld 13% teruggaan op diens vader en 7% op diens moeder. 

Bron en meer informatie over autosomaal testen op de website van International Society of Genetic en Centrum voor familigeschiedenis.

CentiMorgan's 

In het overzicht van jouw matches bij de internationale DNA-databank kun je ook zien hoeveel DNA je met iemand gemeenschappelijk hebt, het aantal stukjes DNA (segmenten) en de totale lengte ervan. De lengte van het DNA wordt aangegeven in centiMorgan (cM). De grootte van de match, de lengte van het gemeenschappelijke DNA, in combinatie met het aantal segmenten, geeft een aanwijzing voor de graad van verwantschap. Hoe groter het gemeenschappelijke DNA, hoe dichter bij die ander verwant met je is. 

Matches die bijvoorbeeld groter zijn dan 15 centiMorgan worden over het algemeen als betrouwbaar gezien. Naarmate de lengte korter wordt neemt de betrouwbaarheid af. Bij 7 centiMorgan ligt dat op zo’n 60% valse positieven. Dat betekent dat de test een positief resultaat aangeeft voor een match, maar de kans is 60% dat het geen match is.  

De DNA-databanken geven bij elke match een inschatting van de mogelijke familierelatie. Dat doen ze met een ruime marge, bijvoorbeeld 2nd - 4th cousin (je hebt dan een gemeenschappelijke overgrootouder, betovergrootouder of betbetovergrootouder). Op de website van Centrum voor familigeschiedenis vind je meer informatie. 

The Shared cM Project

Een gemeenschappelijke voorouder kan verder weg liggen dan de DNA-databanken aangeven. Op de website van DNA-painter vind je het hulpmiddel ‘The Shared cM Project’ waar je het aantal centiMorgans kunt invullen dat je met iemand deelt. Het hulpmiddel geeft dan aan welke mogelijke relatie je hebt met de persoon. Dit is handig wanneer onduidelijk is welke relatie de match is. Een stamboom is een handige aanvulling waarmee je de familieverbintenis kunt verifiëren en begrijpen. Een stamboom geeft uitsluitsel of je een gemeenschappelijke afstamming hebt.  

Bron en meer informatie over The Shared cM Project.  

Tabel van The Shared cM Project (Blaine T. Bettinger / The Genetic Genealogist) 

Te verwachten hoeveelheid centiMorgan bij een bepaalde familierelatie.

Relationship-chart-shared-m-project-dna-databanken-zoeken-Fiom

Short Tandem Repeat-techniek (STR)

Voor de reconstructie van de verwantschap tussen twee ouders en een kind wordt gebruik gemaakt van de autosomale Short Tandem Repeat-techniek (au-STR). Bij deze techniek worden geen ziekte gerelateerde gegevens verkregen. Met behulp van statistische methoden wordt de waarschijnlijkheid van verwantschap berekend. Bij beschikbaarheid van drie personen (twee ouders en een kind) is deze techniek zeer betrouwbaar. 
Om de verwantschap tussen één ouder en een kind vast te stellen worden ook au-STRs gebruikt. Deze test is in deze situatie betrouwbaar, maar als er een mutatie is opgetreden in één van de STRs, dan daalt de betrouwbaarheid van de uitslag al snel onder de 95%. De civiele rechter in Nederland accepteert een waarschijnlijkheid van verwantschap van 99,9%.  

De Fiom KID-DNA Databank werkt in samenwerking met het laboratorium van het Canisius Wilhelmina ziekenhuis (CWZ). Zij matchen personen aan de hand van Short Tandem Repeat (STR). 

Single nucleotide polymorfisme-techniek (SNP)

De internationale DNA-databanken werken op basis van single nucleotide polymorfisme (SNP) methoden. Bij de SNP-methode wordt getest op een paar honderdduizend markers tot een paar miljoen markers. Het aantal is afhankelijk van de kit die de organisatie gebruikt. Er zijn diverse kits die variëren tussen 250.000 en 2,2 miljoen markers. Deze SNP-markers zijn losse baseparen (AT of CG), die regelmatig verspreid liggen over alle chromosomen. Voor een betrouwbare inschatting van bijvoorbeeld tweedegraads verwanten heb je minimaal 50 tot 100.000 van deze markers nodig.  Vervolgens kan ingeschat worden om welke graad van verwantschap het gaat. 

STR-profielen en SNP-profielen zijn onderling niet vergelijkbaar en kunnen niet worden uitgewisseld.  

Op de afbeelding hiernaast is het verschil tussen STR en SNP weergegeven. 

SNP-STR-techniek-uitleg-DNA-databanken-zoeken-familie-Fiom

Meer informatie

Op de website van Centrum voor familiegeschiedenis wordt meer uitleg gegeven over het verschil tussen SNP en STR. 

Hier vind je ook meer informatie over de Y-DNA-test. Het testen op de Y-chromosoom gaat over de vaderskant. Al het mannelijke DNA gaat terug op een oervader die de Y-Adam wordt genoemd. Ook lees je hier meer over de mitochondriale DNA-test. De mitochondriale DNA gaat over de moederskant, en overerven in de rechte vrouwelijke lijn.  

Lees verder over stamboomonderzoek