Uitkomsten evaluatie wet vertrouwelijk bevallen in Duitsland

Op 1 mei 2014 is de Duitse Wet op de uitbreiding van hulp voor zwangere vrouwen en een regeling voor vertrouwelijk bevallen (in het vervolg: de SchwHiAusbauG ) in werking getreden. 
Deze wet is inmiddels geëvalueerd en de uitkomsten van deze evaluatie zijn in juli 2017 bekend geworden . Doel van de wet is om vrouwen die hun zwangerschap vanwege een noodsituatie geheim willen houden via de reguliere hulpverlening te ondersteunen, mede in het belang van hun kinderen. Daarom is de nadruk gelegd op de toegankelijkheid van adviesmogelijkheden via de telefonische hulpdienst 'Schwangere in Not' ('Zwangere vrouwen in nood'), is nadere informatie verstrekt op de website www.geburt-vertraulich.de en is er een uitgebreide voorlichtingscampagne geweest.

Opdracht tot evaluatie van de wet is gegeven door het Duitse Ministerie voor Gezinszaken. In de bijlage vindt u een Nederlandse vertaling van de samenvatting en het slothoofdstuk van het rapport.

Uitkomsten evaluatie

De implementatie van de SchwHiAusbauG kan volgens de evaluatie als uiterst positief worden beoordeeld. Door de goede samenwerking tussen de betrokken partijen konden meteen na de inwerkingtreding van de wet de eerste vertrouwelijke bevallingen plaatsvinden. Op enkele uitzonderingen na was het verloop van die bevallingen in overeenstemming met het concept en de intentie van de wetgever.

Met de mogelijkheid tot een vertrouwelijke bevalling is een wettelijk geregeld alternatief gecreëerd voor de anonieme manieren om kinderen af te staan. Dat alternatief wordt ook door de meerderheid van de aanbieders van die alternatieven positief beoordeeld. Niettemin houden ze de anonieme methoden in stand omdat daaraan nog steeds veel behoefte blijkt te bestaan.

Daarnaast is de conclusie dat door de pr-activiteiten en het aanvullende laagdrempelige aanbod van een telefonische hulpdienst en internetvoorlichting vrouwen in noodsituaties beter bereikt worden.

Aantallen

Van mei 2014 tot september 2016 hebben 1277 vrouwen met een anonimiteitswens voorlichting gekregen over vertrouwelijk bevallen. 249 vrouwen kozen werkelijk voor vertrouwelijk bevallen (19%). In circa twee keer zoveel gevallen zijn de adviesbureaus erin geslaagd om de vrouwen in het zorgstelsel in te laten stromen. Dit gaf ze de keuze om hun anonimiteit op te geven om een reguliere adoptieprocedure mogelijk te maken, of - en dat was vaker het geval - om het kind zelf op te voeden. 

De anonieme mogelijkheden worden ook nog steeds gebruikt. Het aantal anonieme bevallingen is volgens de onderzoekers wel gedaald. Naar schatting 41,9 procent van de vrouwen die voorheen anoniem bevielen, bevalt nu vertrouwelijk. Tegelijk concluderen zij dat een groot deel van de vrouwen niet wordt bereikt of niet wordt overtuigd en nog steeds anoniem bevalt. Het is hierbij onbekend hoe vaak het gaat om een begeleide anonieme bevalling of een te vondeling legging. 
En als een anonieme bevalling niet meer mogelijk zou zijn? Aan de hand van de resultaten uit de evaluatie is niet te voorspellen hoeveel vrouwen dan voor een niet-medisch begeleide bevalling zouden kiezen (waarna het kind eventueel te vondeling wordt gelegd) of voor een vertrouwelijke bevalling.

Problemen

In het slothoofdstuk benoemt het rapport dat er op detailniveau en met betrekking tot de communicatie tussen de betrokken partijen nog problemen bestaan. Voor sommige problemen zijn er alternatieve oplossingen, maar dat geldt niet voor alle. 

Het rapport gaat op de volgende punten verder in: 

  • Betrokkenheid van de vader.
  • Grenzen van de vertrouwelijkheid.
  • Overname van de kosten van de vertrouwelijke bevallingen.
  • Zwangerschapsverlof.
  • Verantwoordelijkheid voor het kind vóór de ondertoezichtstelling.
  •  Medische zorg voorafgaand aan de bevalling.
  • Situaties waarin een adequaat identiteitsbewijs ontbreekt.
  • Eisen aan het voorlichtings- cq adviesgesprek.Procedure voor het openbaar maken van de identiteit.
  • Betrokkenheid van bemiddelingsbureaus voor adoptie.
  • Ontwikkelingen op het gebied van de reguliere adopties.
  • Behoefte aan verder onderzoek en noodzaak voor meer rapportages.

​Stigmatisering

Uit de bevolkingsenquête die bij de evaluatie gedaan is blijkt dat bijna een kwart van de ondervraagden kritisch staat tegenover ouders die baby's voor een reguliere adoptie afstaan. De angst van vrouwen dat het afstaan voor een reguliere adoptie bij kan dragen aan een stigmatisering in hun sociale omgeving, is dus mogelijk terecht.

In het kader van de evaluatie wordt dan ook positief gereageerd op de intentie van het het Bundesministerium om de vooroordelen onder de bevolking ten opzichte van het ter adoptie afstaan van kinderen door voorlichting weg te nemen.

Meer lezen?