De afstandsmoeders van vroeger

Met de ‘afstandsmoeders van vroeger’ worden de vrouwen bedoeld die zo’n dertig jaar (of langer) geleden - al dan niet gedwongen - afstand deden van hun kind. In die tijd speelden schande en taboe een grotere rol dan tegenwoordig. Hoewel dit 'vroeger' gebeurde, zijn deze afstandsmoeders geen verleden tijd. Zij vormen de grootste groep afstandsmoeders in Nederland! Juist rond de jaren 70 kwam afstand ter adoptie het meeste voor. Ongeveer 1000 vrouwen per jaar deden toen al dan niet gedwongen afstand. Meer weten over aantallen? Kijk dan in onze kenniscollectie.

Een deel van deze vrouwen heeft inmiddels contact met hun afgestane kind of is aan het zoeken. Een ander deel leeft nog steeds met het geheim van de afstand.

Hoe ging dat vroeger?

In de jaren 50 en 60 was de norm: pas als je getrouwd bent krijg je kinderen. Werd je ongetrouwd zwanger dan was je een gevallen meisje, een schande voor de familie. Mogelijkheden om een zwangerschap te voorkomen of af te breken waren er niet: voorbehoedsmiddelen ontbraken veelal en abortus was illegaal. 

Opvanghuis voor zwangere vrouwen

Ongehuwd zwangere vrouwen gingen - vanaf dat de zwangerschap zichtbaar was – meestal naar een opvanghuis voor vrouwen, bijvoorbeeld van de Katholieke kerk. Hier konden ze in het geheim bevallen en werden ze tijdens de kraamtijd verzorgd. Of ze gingen naar familie ver weg. Van een echte keuze was geen sprake, meestal was de druk groot om afstand te doen. Velen mochten hun kind niet zien. Als ze daarna weer thuis kwamen werd er niet meer over gepraat. Men dacht in die tijd dat het beter was een band met het kind te vermijden en alles te vergeten. Bovendien was afstand doen van je kind een groot taboe dus moest het geheim blijven. De afstandsmoeders moesten beloven nooit op zoek te gaan naar hun kind.

Het verhaal van afstandsmoeders 

In de jaren 80 nam het aantal vrouwen dat hun kind afstond of moest afstaan ter adoptie af. Er waren betere voorbehoedsmiddelen beschikbaar, abortus werd gelegaliseerd en alleenstaande moeders waren niet langer een schande. In dezelfde periode bleek voor het eerst dat de vrouwen die hun kind hadden moeten afstaan daar grote moeite mee hadden. Zij kwamen in de loop van de jaren steeds meer met hun verhaal naar buiten.

Els, een afstandsmoeder van vroeger

Els (54) zag zich gedwongen haar kindje af te staan toen ze 15 jaar oud was. Zij beviel in 1969 van een dochter. Els was toen pas 15 jaar oud en `per ongeluk' zwanger geraakt. Direct na de geboorte moest ze haar kindje afstaan ter adoptie.

Els: ‘Dat was toen normaal, want het werd als een schande gezien.'

Els heeft jarenlang met dit geheim moeten leven. 

`Toen ik zwanger werd was ik nog zo groen als gras. Op het moment dat ik op school voor het eerst seksuele voorlichting kreeg, moet ik al zwanger geweest zijn. Toen was het te laat.'

Els is in het ziekenhuis bevallen.

`Ik mocht eigenlijk niets van de bevalling zien en kreeg daarom een doek over mijn hoofd. Die doek heb ik van mijn ogen af kunnen trekken. Zo heb ik toch nog stiekem een glimp van het kind kunnen opvangen. Het werd meteen weggehaald.'

Els haar leven is daarna totaal veranderd.

`Het lieve meisje was in één keer weg. Vanaf dat moment ging ik toneelspelen. Ik werd iemand die altijd de clown uithing, om mijn verdriet te verdringen. Zoiets raak je niet meer kwijt.'

Bijna 25 jaar hoorde Els niets meer over haar eerstgeborene. Totdat bleek dat haar dochter op zoek was naar haar.

`Ik heb dat toen zelf afgehouden. Ik vond het te eng en moest het eerst laten bezinken. Dat duurde wel een jaar. Rond die tijd las ik ook voor het eerst mijn dossier. Dat is best wel heftig, als je terugleest dat er zó over je wordt beslist.’

Zo rond het eerste contact met haar dochter ging Els ook voor het eerst naar een landelijke bijeenkomst voor afstandsmoeders.

`Ik viel bijna van mijn stoel, want ik wist niet dat er zoveel vrouwen waren die hetzelfde als ik hadden meegemaakt. Ik dacht altijd dat ik de enige was! Contact met andere afstandsmoeders is heel fijn, zij weten precies hoe jij je voelt.'

Verder lezen over de afstandsmoeders van vroeger? 

Onderzoek naar afstand en adoptie

Er zijn langzamerhand steeds meer verhalen van afstandsmoeders bekend, maar er is nooit echt onderzoek gedaan naar wat er precies gebeurd is. Ook de binnenlands geadopteerden zijn jarenlang een onzichtbare groep geweest. Daar is afgelopen jaren verandering in gekomen, mede door de druk van belangengroepen voor afstandsmoeders én binnenlands geadopteerden. Dit leidde in 2016 tot een verkennend onderzoek naar afstand en adoptie door de Radboud Universiteit. De roep om een uitgebreider onderzoek naar wat er precies gebeurd is in de jaren vanaf de adoptiewet werd steeds groter. Er kwamen verhalen van misstanden naar buiten. De politiek heeft dit opgepakt en begin 2019 besloot minister Dekker tot een uitgebreid onderzoek naar afstand en adoptie binnen Nederland. Het onderzoek is vertraagd door fouten die zijn gemaakt bij de inrichting van het Aanmeldpunt. Uitkomsten van het onderzoek worden verwacht na de zomer dit jaar (2021).

Meer informatie vind je op www.rijksoverheid.nl/aanmeldpuntafstandenadoptie.

Stichting voor afstandsmoeders

Zie voor meer informatie en contact ook de website van stichting De Nederlandse Afstandsmoeder (DNA)

Zoekacties

Al jaren zoeken afstandsmoeders via Fiom naar hun kind. Of zij worden benaderd omdat hun inmiddels volwassen zoon of dochter contact met hen wil. 

Gevolgen

Door contact met afstandsmoeders en door onderzoek is er inmiddels veel bekend over de gevolgen van afstand doen voor de afstandsmoeders.